Éche o que hai

Unha ollada crítica (e asocial) ao tenderete alimentario.

O noso pan de cada día I. A lírica.

Publicado por etxeoquehai o Abril 4, 2012

 [Versión en español aquí o en la International Version]

Moi boas. Nestes tempos de modernidade, as máis lúcidas mentes do país andan á procura dos nosos sinais diferenciais e mesmo reparten a babor e a estribor credenciais de galego de pro. Ai, amiguiños, para que darlle voltas a iso de se caixa si caixa non, se temos a resposta ben diáfana diante dos ollos: planten un molete no medio e medio da nosa bandeira no canto do cáliz e terán atopado o graal. Ao tempo, por que non dicilo, que lle dan algo de vidilla á bandeira, que oficial e digna de respecto será, pero sosa onde as haxan, tamén. Conste que, se non lles sirve o pan como símbolo de identidade, teño outro aínda máis demoledor: o ferrado. Pero ese gárdoo para un post futuro.

Levaba un montón de tempo pensando en escribir un post dedicado ao que para min é o alimento tótem dos galegos. Si, xa sei que moitos de vostedes estarán pensando que non tal, que, como  escribiu un ilustre emulando un famoso cadro, os galegos somos diante de todo comedores de patacas. Non lles vou negar eu que as patacas forman parte da nosa cotidianeidade culinaria ate aborrecer –a min chegáronme a servir patacas fritidas coa lasaña hai non moito tempo- pero o do pan transcende, na miña opinión, esa cotidianeidade.

Queren probas? Hainas  a moreas, tanto intrínsecas como extrínsecas -si, xa sei que os cualificativos seguramente non veñan a conto, pero sempre quixen escribir intrínseco e non daba atopada a ocasión-. Vexamos:

ARGUMENTO NÚMERO 1: O PAN OMNIPRESENTE.

Non existe recuncho nesta terra, por moito no medio do monte que estea, onde, de non haber panadería,  non chegue unha furgona diariamente –como moito cada dous días- facendo o reparto do pan, seguindo roteiros que de inverosímiles causarían espanto no responsábel de loxística de DHL. En Galicia, que como sabemos conta coa metade das entidades de poboación de todo o conxunto do Estado, distribúese con moita maior eficacia o pan que a correspondencia, polo que aproveito para lanzar unha idea filantrópica cara os xestores de Correos: déixense de parvadas, meus, e fagan o reparto postal xunto co pan.

En non me vaian pensar que as furgopan reparten baguetes desas precociñadas que en menos de seis horas serven para facer lazadas, non. Puras delicatesen, oigan, desas que farían escribir post cheos de enjundia aos blogger pedigríticos ou encher muros de feisbuses en lonxitude equivalente á Gran Muralla. E canto máis lonxe a aldea, mellor pan lles chega.

ARGUMENTO NÚMERO 2: COMEMOS MÁIS PAN QUE NINGUÉN

Os galegos pensamos que somos os que máis pan comemos do mundo, pero estatisticamente iso non é verdade, nin falando da península. Andamos lixeiramente por riba da media do Estado, e os tipos que máis pan comen son os estremeños, de lonxe. Navarros e rioxanos tamén comen máis pan ca nos. E teñamos en conta tamén que a media de consumo español de pan está por baixo da media europea. Ou sexa que, estatisticamente  estamos no furgón de cola.

Paparruchas, medias verdades. O problema é que os demais fan trampa. No Estado os estremeños obviamente coas migas e o gazpacho. E no caso dos rioxanos e navarros a trampa aínda é mais evidente: o bocata de txistorra. Vaia maneira tan pouco seria de comer pan, pordiós. Proben a facer un bocata de txistorra cun anaco de pan do porriño de catro kilos e verán o problema. O pan haino que comer co debido respecto e unción, e aí somos sen dúbida os campións. Se acaso compramos unha barra para que os pequechos merenden o bocata de nocilla á espera de que vaian aprendendo os segredos do consumo racional de pan. Para untar no prebe do polbo.

No tema dos europeos a cousa aínda é máis grave: o seu consumo principal é en forma dese aldraxe á intelixencia que é o chamado pan de molde. Que nin é pan nin é nada. Non hai máis que fixarse por onde vai collendo o barolo o tal “pan” pasados 15 días. Coño, se nin sequera se pon duro. Só aparecen polo medio –polo medio!- unhas cousas de cor verde –verde!- ou azul –azul!- que nin son barolo nin farrapo de gaita.

ARGUMENTO NÚMERO 3: O CONCEPTO MULTIFUNCIONAL DO PAN

Para nós, o pan non é un complemento alimenticio, nin un alimento de primeira necesidade. Transcende todo iso. É o tres en uno ou o superglue da nosa alimentación. O mesmo serve para o aperitivo que para untar o prebe, ou para comer entre prato e prato agora que non e pode fumar nos restaurantes. Pois vaia chorrada, dirán vostedes os non aboríxenes, iso faino todo o mundo. Pois non. Cando digo para calquera cousa quero dicir para calquera cousa. Unha vez, non hai moito, estaba eu na Pedra en Vigo –para os que non o coñezan, direilles que e o templo mundial do consumo de ostras; unhas señoriñas teñen pola rúa postos con ostras frescas e a xente escólleas, págaas e entra despois a un dos bares da rúa, onde lle serven o viño e o limón para botar aos bechos – e observei, alporizado, como os señoriños da táboa do lado reclamaban a voces ao camareiro que esquecera o pan para tomar as ostras. Ostras con pan, a ver quen o mellora. Bueno, ao mellor o concepto de pan como sobremesa tampouco e cousa miúda. Quen non viu –ou practicou- o costume de comer un anaco de pan despois de tomar, poñamos por caso, unha ración de torta de Santiago, unhas natillas ou –o que xa bate records- un café só?. Pois iso.

Aquí, por sermos multifuncionais co tema do pan, fixémolo servir como utensilio de cociña. A falta de pota para cociñar, sempre teremos o pan.  E así naceu a empanada, que cando se facía comme il faut – e non esas moderneces de botarlle bonito de lata- empregábase como artiluxio para fornear un animaliño enteiro –ou como moito en cuartos- un polo, unha lamprea ou un congro. A única limitación para o contido dunha empanada sería o tamaño do forno: eu nunca vin unha empanada cun cocho enteiro, ou cun xato, pero non o desboto. E o mesmo para o marisco: se tes croques -berberechos para os non aboríxenes-, para que andar perdendo o tempo en tirarlle as cunchas.  E se precisas de guarnición, tampouco non hai problema, mesmo se a cousa é botarlle patacas.

Costrada de Pontedeume (copyright da web "Las libretas de Calohe")

A cuestión toca cume –ou fondo, segundo se mire- na bonita vila de Pontedeume, onde decidiron hai tempo que non pagaba a pena molestarse en facer máis dun prato para o xantar habendo empanada. E daí xurde o concepto de costrada, que non é nin máis nin menos ca unha empanada de varios pisos. Por exemplo, a planta baixa con porco, o primeiro andar con polo e o faiado con xamón serrano. Por suposto, polo medio, pan. Ou zamburiñas, cigalas e xamón serrano –o xamón que non falte-. Todo un mundo de posibilidades de fusións e experimentos posto a disposición das nosas gastroestrelas, que non sei a que carallo están esperando. Eu, mesmamente, propóñolles unha costrada mar y montaña, subsección octópodos, formada por polbo a feira, pulpitos de tierra e… xamón serrano.

.

.

.

.

.

ARGUMENTO NÚMERO 4: O PAN COMO ELEMENTO DE COHESIÓN SOCIAL.

Xa comentara antes que, canto máis afastada está a aldea, mellor é o pan. Cousa curiosa: no tema do pan, os galegos somos tanto máis gourmands canto máis baixamos no estrato da sofisticación. Ou eramos, por sorte. Houbo unha época na que, cando ías a un restaurante deses de altas pretensións, ocorría o mesmiño que fóra: púñanche –moi adornadiño, iso si- un pan deses liliputienses procedentes de conxelado e recién sacado do forno, que tiñas que facelo bailar dunha man á outra para que amornecese. E o peor é que tiñas que facelo durar, non só pola vergonza que provocaba iso de figurar como zampabollos nun trono da modernidá, senón porque, de ter que repetir a manobra do baile de man a man, corrías serio risco de rematar en urxencias con queimaduras de segundo grao. Pero, ai, o peor viña se a comida en cuestión se alongaba, que chegaba un momento no que podías asistir ao fenómeno da metamorfose do minúsculo chusco de comestíbel a obxecto contundente.

Afortunadamente as cousas xa non son así. Seguramente debido ao feito de que os clientes principais do restaurantado pijo do país son tirando a monte monte –xa saben: palistas reconvertidos en promotores inmobiliarios ou ex señores da fariña transmutados en jet local- as apelacións ao xefe de sala do tipo: “Oes, neno, non terás por aí algho de pan do comodiósmanda, que isto é unha merda?” tiveron que facer algo de mella, digo eu. De maneira que, hoxe en día, non existen diferenzas de calidade entre o pan que poñen nun estrelado michelín galego e casa O’curuto de vilariño de conso, poñamos por caso. O único, que no primeiro caso ven máis adornado, é infinitamente máis caro e adoita vir acompañado doutros tipos, con sementes de mapoula e similares, que supoño que os porán para despistar.

E o mesmo vale para a compra diaria de pan para usos domésticos. O domingo pasado chamábame a atención ver dúas panaderías na miña vila, unha por fronte da outra, e a dúas vendendo pan artesán, só que unha comodiosmanda –a xuízo dos parroquianos- e a outra pan daquelamaneira. As dúas vendendo o pan ao mesmo prezo. A segunda baleira e a primeira cunha cola de alomenos vinte persoas. Quod erat demonstrandum.

 ARGUMENTO NÚMERO 5:  O ANTROPOLÓXICO.

Fronte aos que sinalan ás patacas como símbolo de identidade nacional/popular, eu limítome a preguntar: que fixeron as patacas para alimentar os contidos no Museo do Pobo Galego? Como moito, co sacho, e aínda iso sería matizábel. Pola contra, ao noso pan debémoslle, como mínimo, a existencia da gadaña, a fouce, o mallo, o hórreo/piorno/cabaceira e o muíño de auga. Como para non poñelo na bandeira.

ARGUMENTO NÚMERO 6:  O NOSO PAN DE CADA DÍA.

Si, xa sei que tamén no  país dáse o pernicioso costume de vender baguetes nas gasolineiras e que hai tontos de couta que as compran –vostedes desculparanme se teñen ese vicio, pero para que vexan que non hai nada persoal direilles que teño un parente moi cercano e querido que o fai, para o meu horror- pero non acadan nin de lonxe o éxito de por aí adiante. Tampouco callaron no país o intento de importar eses negocios nomeados tipo “la tahona de la abuela” ou “la boutique del pan”, locais adornados como a cabaña de Santa Claus, onde venden pans de certa calidade a prezos estratosféricos e que tanto se prodigan polas grandes cidades do Estado. Nin o actual costume urbanita de facer o pan na casa como nos vellos tempos, que precisa de complicados adaptadores de forno en forma de pedras refractarias alemanas, ou peor aínda, desa especie de tortura psicolóxica chamada masa madre.

E falando de masa madre. Non sei se vostedes picaron tamén no conto. Eu si, cando quixen probar como se comportaba cos roscóns. Para os non avisados, consiste o tema en facer un mejunje con auga e fariña –a poder ser de centeo, de escanda ou de calquera outro cereal ignoto e inatopábel-, agardar a que faga burbullas, metelo nun frasco e gardalo na neveira á espera de termos tempo de facer un bolo de pan. E, obviando o pequeno detalle de que, na inmensa maioría das ocasións,  o agardado lixeiro cheiro ácedo e cor limpa transmútase en peste a podre e pinta mala malisma, en caso de éxito a cousa e aínda peor: haberá que coidar o puñetero frasco tal cual un tagamochi, veña de refrescar, veña de baleirar e veña de reencher. E así para sempre, que se marchas de vacacións e esqueces a masa madre corres o risco de atopar á volta a neveira convertida no planeta avatar en fase de terraformación.

Aquí todos eses esforzos carecen de sentido. Nun radio de cen metros do meu centro de traballo –nun barrio dormitorio de nova creación ás aforas da coruña- podo mercar pan de Lugo na froitería, na panadería do portal de ao lado ata tres tipos de pan galego con trigo país –roscas, molete e ata unha fogaza de catro kilos- e pan de millo con pasas e, noutra panadería, pan de Carral. E o mesmo nos arredores da casa. A ver quen carallo se pon a coidar da nai esa das masas.

Xa o sinto por vostedes, ilustres habitantes da terra do pam bimbo. Aquí ter non teremos AVE, pero temos un pan quetecaghas. Éche o que hai.

O vindeiro día continuamos, iso si, xa en ton doutoral, falando das características da fariña triga do país e do tema ese das marcas de calidade para os nosos pans. Namentres déixolles unha das miñas cancionciñas, desta en forma de colaboración/dueto con voz feminina. Trátase dunha versión acústica do with or without you.

About these ads

7 Respostas a “O noso pan de cada día I. A lírica.”

  1. starbase dixo

    Cando viaxar en avión aínda era civilizado, eu volvia cada viaxe a Galicia con unha bolsa con tres panes (a parte la maleta con ropa e isas cosas). Recordo como cando estaba no tren do Aeroporto de Barcelona para casa, sempre me comia a pellizcos media rosca. Eu la chamo rosca, pero non sei si teñe tamén o nombre de bola, pero agora mi ruliña está durmiendo e non e cosa de ir a preguntar.

    Así que aquí hay un catalán muy fan do pan galego, pero moito!!

  2. eSedidió dixo

    Na coruña chámanlle bola á rosca de pan. Polo sur a bola é o que na coruña chaman bolo ou molete. Pero de todo iso falaremos a vindeira entrega.

  3. eSedidió dixo

    Ah, e hoxe vin para casa comendo un cacho de bola/rosca que venden ao peso. A peza enteira pesa máis de 3 kilos e debe ter como 80 cm de diámetro. A ver se podo tirarlle unha foto.

  4. De acordo a cen por cen. Eu cada vez que leo algo sobre esas estrelas modernas do pan non poido máis que pensar nas nosas estrelas, anónimas, que se reparten por cada concello galego e fan pan-pan e non bobadas. Onte inda atopei na casa un anaco de pan mercado o domingo (o anterior, non o último, asñi que tiña oito días) e estaba moito mellor que calquera pan de supermercado á media hora de saír do forno. Era da panadería de Bastavales (Brión), onde fan uns moletes que quitan o sentido.
    Pero teño medo de que as fantásticas panaderías que temos en Galicia non teñan relevo xeneracional e se vaia todo ao carallo.
    Cando era rapaz en Ferreira do Valadouro había cinco panaderías que traballaban todas un estupendo pan tradicional, con trigo do país, forno de leña, etc. Hoxe non queda ningunha e o pan que se come chega dos concellos veciños. Sigue sendo bo pan, pero ¿por canto tempo?

  5. alvarez dixo

    Furgopan. Boa palabra, si señor. Dende aqui propoño que o Ferrin, agora que ten un carguiño, que faga algo mais de chorar con o Presidente, e o incluia xa no novo diccionario da Real Academia.
    Pois na miña aldea, sita nunha parroquia da confederación viguesa, tamen temos unha furgopan que nos trae unha barra de pan branco para os bocatas dos nenos e outra da chamada “zapata” para as comidas tódolos días salvo o domingo. E falando de consumo de pan e
    para os seus datos estadísticos, a maiores os cinco de familia que somos, compramos unha de pan de molde semanal para os sanguicheses dos rapaces e torradas do almorzo. Cando toca ir o super un molete de pan de centeno tipo Cee pero feito no Calvario, que se pule nun pliplas. Iso si, o día de ir a misa pois coas duas barras de marras sempre cae un anaco de pan de miño, por aquelo da tradición. E esqueciame os diferentes tipos de pan tostado que nunca faltan na despensa. E teña en conta que catro de cinco restrinximos o consumo de pan porque din que engorda.
    ¿E que me di da denominación de pan gallego que venden por Andalucia e para a miña sorpresa en Valencia?
    Espero o seguinte capitulo como se fora a nova tempada de Californication.

  6. alvarez dixo

    evidentemente pan de millo, non de miño. ¿Como coño faría enton as sopas de tinto ácido parroquial?

  7. eSedidió dixo

    Eu non lle son tan pesimista, maese Colineta: se aínda resistimos fronte aos bárbaros de alenpedrafita e ata os grupos de distribución teñen algo de pan comodiosmanda é que o tema este está inserido nos nosos xenes. Eu empre pensei que cada vez sería máis difícil atopar pan con trigo país e o certo é que cada vez é máis doado. Outra cuestión é a das panaderías do rural rural, que están a desaparecer porque xustamente o que está a desaparecer é o rural rural.

    E, Álvarez, non me sexa impaciente e agarde uns diíñas, que da denominación “pan gallego” teño previsto falar na vindeira.

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair / Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair / Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair / Cambiar )

Google+ photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google+. Sair / Cambiar )

Conectando a %s

 
Seguir este blog

Recibe aviso de cada artigo novo no teu correo electrónico.

%d bloggers like this: