De urbanismos e ruralismos.

Boas. Despois dun par de post con sabor a política, volvo ao meu, que é o agro, pero conste que ameazo con volver, como sigan a inflarme as meninxes.

Dun tempo a esta parte andan a aparecer nos xornais diferentes noticias sobre a modificación da vixente lei do solo galega, que afectará a nonseicantos Plans Xerais de Ordenación Urbana. Parece ser que está a prepararse, polo Goberno Feijóo, un plan de medidas urxentes para a reforma da Lei, que conta xa co beneplácito da FEGAMP, e que vai afectar fundamentalmente á construción no medio rural.

Pero o caso é que non existe esa Lei do Solo. Hai unha “Ley del Suelo” española, pero en Galicia o instrumento que regula esas materias é a Lei 9/2002 de Ordenación Urbanística e Protección do Medio Rural, redactada e deseñada polo equipo de Xosé Cuíña e que sufriu tres  modificacións: unha no tempo de Núñez Feijóo como Conselleiro do ramo (lei 15/2004) e dúas no bipartito (lei 6/2007 e lei 6/2008).

Tanto na primeira redacción como nas sucesivas, incluído o pouco que se sabe da nova proposta, a parte “protección do Medio Rural” da lei non é máis ca un rótulo de corrección política. Nin sequera lle faltan as correspondentes referencias ao desenvolvemento sostíbel para converterse nun texto máis deses que non levan a ningures. Mellor dito, levan a algún sitio ben diferente do expresado no seu título.

En realidade, se obviamos a exposición de motivos, inzada de referencias bucólicas aos grandes valores paisaxísticos, ao patrimonio natural, á ordenación do territorio e demais zarandajas gratuítas, o enfoque da lei é o de sempre: onde e como construímos. O territorio rural é  conceptuado como unha especie de reserva comanche, que permanece á espera dun aproveitamento posterior, obviamente para vivendas. De feito, segundo parece, a discusión da nova reforma céntrase en se hai que deixar construir só nos núcleos rurais ou ampliar esa posibilidade á construción entre dúas vivendas illadas.

Calquera outro enfoque, claro está, non beneficia a case ninguén: nin aos Concellos -que por desgraza obteñen unha parte substancial dos seus fondos do tráfico de licencias-, nin aos promotores -pouco interesados na observación das aves nidificantes- nin aos propietarios de terras -nunha boa parte propietarios absentistas que consideran a terra como unha especie de plan de pensións ou de caixa de aforros para gastos extraordinarios-, nin aos técnicos – imbuídos do Espírito Santo, os técnicos urbanistas penetran en territorios descoñecidos para eles sen ningún tipo de rubor- . Seguramente un enfoque alternativo beneficiaría aos poucos produtores profesionais que van quedando, e por suposto ao País no seu conxunto, pero iso, meus, carece de interese electoral ou material a medio prazo.

É que é unha cuestión de Urbanismo. O paradigma do concepto deturpado. Do seu significado orixinal, relativo á disciplina científica que ten por obxecto o estudo dos sistemas urbanos, foi estendendo os seus tentáculos cara áreas máis xenéricas e interdisciplinares: as correspondentes á Ordenación do Territorio. Un claro exemplo desa deturpación témolo no propio articulado da lei: O artigo 2 define a Actividade urbanística como “a que ten por obxecto a organización, dirección e control da ocupación do solo, incluídos o subsolo e o vó, a súa transformación mediante a urbanización, a edificación e a rehabilitación do patrimonio inmobiliario, así como a protección da legalidade urbanística e o réxime sancionador“. E o Artigo 3, como ámbito da competencia urbanística inclúe a facultade de “dividir o territorio municipal en áreas de solo urbano, de núcleo rural, urbanizable e rústico“. O todo invade a parte, meus. O restante articulado da lei non fai senón confirmar o dito neses primeiros artigos: que o fin último de todo o tenderete é desenvolver as figuras edificatorias a costa case sempre de esquecer ou -o que é peor- descoñecer cal é o auténtico valor do conxunto do territorio, moi diferente do de servir de marco incomparábel paisaxístico para urbanitas.

Galicia conta cunha superficie total de algo menos de 3 millóns de ha, das que un 30% (872.000 ha) corresponden a Superficie Agrícola Útil (terras ocupadas por cultivos, froiteiras e pastos) e un 60% (1.760.000 ha) a terras de aptitude forestal (incluíno o mato). De acordo cos datos do Catastro de 2008 existen 80.462 ha de solo urbano, isto é, algo máis do 2,5% do territorio. Aínda comprendendo a enorme importancia que representa o solo para vivendas na vida diaria dos galegos, na miña opinión non é sensato que toda a ordenación territorial pivote sobre ese concepto, e que todas as discusións se centren sobre se hai que construír ou non na beira do mar ou se os chalés acosados fan á xente máis ou menos feliz.

Neste país non é só a historia a que conformou a súa  vocación produtiva agraria e pesqueira. Xa falei abondo nun post anterior (Sine Agricultura Nihil) da opinión que me merecen os que pensan que esa vocación é un síntoma de atraso, e non é cousa de repetirme.  Galicia conta cuns extraordinarios recursos de solo e clima para a produción de moitas especies agrícolas e gandeiras (e, nalgúns casos e nalgunhas áreas territoriais, as condicións son únicas en Europa: por exemplo, para a produción de certas ornamentais, viñedos ou gandería en extensivo) e presenta carencias graves de carácter estrutural (o policultivo de subsistencia e o minifundio, que liberou da fame a moitas xeracións de galegos, é un atranco para a produción con destino ao mercado), de estrutura empresarial e de comercialización, pero todas elas son subsanábeis cunha axeitada xestión dos recursos, da planificación política e sobre todo de ordenación territorial.

Que os galegos necesitan espazo para as súas vivendas, para as residencias de fin de semana e para acoller turistas e xubilados. De acordo. Delimítense eses espazos, tanto nas cidades como nas vilas e nas aldeas. Incrementen as reservas no que consideren oportuno. E do resto do territorio, por favor, quiten as mans (non me atrevo a parafrasear por non resultar insultante). Como? Pois desenvolvendo os instrumentos de xestión pública por quen o debe lexitimamente facer: os responsábeis da política rural e de medio ambiente natural.

Tarefas estratéxicas como a ordenación de usos agrarios, a planificación e ordenación de cultivos ou a xestión integrada do medio ambiente natural e a produción agroforestal non se poden ver sistematicamente obstaculizados pola interferencia de figuras de ordenación pensadas exclusivamente en función do interese edificatorio.

E abonda por hoxe. Pensaba darlle máis extensión a este post, inzándoo de bonitos exemplos ilustrativos. Ou falar, entre outras cousas, de abominacións como as axudas publicas para a forestación de terras agrarias, levadas a cabo pola Unión Europea coa anuencia entusiasta do Ministerio de Agricultura, coa escusa do abandono das terras polos produtores. Ou a confusión interesada entre os conceptos de bosque e monte. Pero xa sei que a súa paciencia ten límites. Polo tanto remato cumprindo co que  prometera nun post anterior: incluíndo unha versión en portugués do “Lúa” de Pedro Abrunhosa. Até outra.